Wu wei  

Wu-wei is een concept uit het daoïsme dat verschillende uitleggen kent. In de Dao De Jing[1] wordt wu-wei vertaald met ‘handelen door niet te handelen’. Hoofdstuk 37: ‘Door niet-handelen is er toch niets dat niet behandeld wordt’. Andere vertalingen zijn niet-doen of moeiteloze actie. Het verwijst niet naar passiviteit, maar naar handelen in overeenstemming met de natuurlijke stroom van het leven. Wu-wei moedigt aan om niet tegen de deze stroom in te gaan, maar eerder spontaan en zonder overmatige controle te handelen. Het benadrukt natuurlijk handelen zonder te forceren. Het zorgt voor moeiteloos presteren door te vertrouwen op intuïtie en spontaniteit (Zi-ran). Het is de kwaliteit van het water die bergafwaarts stroomt: het blijft niet stil staan, maar bestrijdt ook de zwaartekracht niet.

Elly Nooyen noemt you-wei als tegenpool van wu-wei[2]. Zij vertaalt you-wei als ‘hebbend (you) handelen (wei)’, ofwel ‘handelen vanuit eigenbelang’. ‘Kenmerkend voor hebbend handelen is dat we nooit genoeg hebben en dan ook doorslaan in teveel’. ‘We stellen onszelf daarmee centraal (de ziekte van deze tijd)’, wat volgens Elly leidt tot polarisatie en strijd. Door wu-wei speelt het ego nauwelijks of een minder grote rol en is er ruimte voor alles om zich te ontwikkelen. Elly vergelijkt het met een zaadje: ‘Eenmaal in de aarde geplant kun je het beter met rust laten, dan groeit het zonder dat je er iets voor hoeft te doen.’ Of zoals ik het zelf gebruik wanneer het over begeleiden gaat: ‘Ik ga er niet over hoe de bloemen bloeien, ik hoef de ander alleen maar water (= liefde, aandacht en wanneer gevraagd ook tips) te geven.’

Wu Wei als kracht

Wanneer je wu wei in de communicatie toepast ben je niet passief. Het is ook niet zo dat je je gedrag of je mening aanpast aan de regels, normen en opvattingen van een groep, samenleving of willekeurig iemand anders, om geaccepteerd te worden, door de behoefte aan harmonie, om een conflict te vermijden of door ronduit te pleasen.

Wu wei is juist het tegenovergestelde: het werkt met maximale efficiëntie en je besteedt minimale energie aan weerstand. Het lijkt het meest op wat wij hier in het westen kennen als assertiviteit. Zoiets als je een “Nee” in liefde en gelijkwaardigheid kan geven. Je accepteert geen negatieve voorwaarden en laat geen dingen gebeuren wanneer je ergens in betrokken bent en die wel belangrijk voor jou zijn. Dus wanneer je iets op je hart hebt kan je dat rustig, kalm en geaard zeggen.

Wu wei wanneer het spannend is  

At the end zijn er geen verschillende belangen, want in de meeste gevallen willen we dat iedereen zich gelukkig voelt. Alleen in de praktijk is er altijd wel iets als een ego dat meespeelt dat zich misschien bedreigt voelt of zich wil laten gelden. Zeker in de meer intieme relaties, situaties waarin gevoelige dingen op tafel komen of waar mensen elkaar voor het eerste ontmoeten. Spanning en een gevoel van onveiligheid zijn dan eerder voelbaar. Voor je het weet reageer je vanuit een conditionering. 

Wanneer je een beetje weet in welke situaties je conditioneringen op spelen, wanneer je getriggerd kan worden, kan jij jezelf voorbereiden.

Wanneer een ander aan het zenden is met woord en gebaar, luister en observeer je. Je hoeft je niet alvast voor te bereiden op een antwoord of met een tegenargument te komen terwijl de ander praat. Luister aandachtig wat de ander zegt en probeer je in haar of zijn schoenen te verplaatsen. Gooi jezelf er niet gelijk in bij de eerste, de beste pauze. Juist wanneer iemand is uitgesproken zijn stiltes goud waard.

In tai-qi is dit de beweging die bij water hoort; terugrollen. Het is de tegenovergestelde beweging van duwen. Je veert mee met je handen en voor zover het kan ook met je benen. In de boogstand gaat dat heel goed. Je houdt het contact met de aarde, je zit of staat met beide voeten geworteld in de grond.

Kalmte

Kan je ontvangen en rustig blijven? Ook al gebeurt er van alles in je. Bij het gevoel van onveiligheid, ook in de communicatie, verlies je juist het contact met de grond, spannen de spieren aan en raakt je ademhaling verstoord. Voor je het weet word je gevangen door gedachten die jouw emoties aanjagen. Wat de ander ook zegt, er is geen tijger die jou aanvalt of een auto die jou dreigt te scheppen.      

Dit is echt een uitdaging wanneer de ander dingen zegt die tegen jouw belangen, meningen en overtuigingen in gaan of wanneer je geraakt wordt. En zeker wanneer de ander dingen zegt die voor jou als onveilig voelen, ook als de ander dat niet zo bedoeld. We weten toch ook hoe we zelf als een bitch kunnen reageren, zonder dat we dat bedoelen.  

Dus kan jij je eigen opwinding en spanning reguleren? Kan je stevig blijven staan omdat jij je diep van binnen veilig voelt en contact kan maken met kracht en liefde binnen in jou?

Wanneer je bij jezelf signaleert dat je snelle resultaten wilt bereiken, je punt wil maken, bang of boos wordt, kan je dat als teken zien om juist rust en kalmte in jezelf te genereren. Met wu-wei hou je je diep van binnen vast aan wat voor jou het allerbelangrijkste en verbonden is aan je ware aard.

Stappen wu wei in de communicatie 

• Je ontvangt en luistert, zo goed en kwaad als het kan, naar wat de ander te zeggen heeft, bedoelt en voelt
• Je geeft terug wat je waargenomen, gehoord en gezien hebt
• Je geeft aan wat je van de ander begrijpt
• Je valt stil, ademt in en uit en voelt
• Je geeft aan wat je eigen gevoel, idee, mening is
• Je geeft aan wat diep van binnen jouw behoefte, wens en verlangen is.    

 Wu Wei of zoals Marshall Rosenbaum het heeft vertaald naar Verbindende communicatie is daarmee een krijgskunst.   

Je dwing niet meer. Je volgt de energie die er tussen jullie beide speelt en leidt die om naar een vraag. Je verandert daarmee de vorm van het gesprek. Je neemt dan afscheid van duwen, jezelf uit te leggen, in discussie te gaan, je stem te verheffen, te blokkeren of op te geven.

Je vermijdt overmatige inspanning, je neemt meer afstand van je ego, je neemt afscheid van het resultaat zoals jij dat voor ogen had en je gaat mee met de natuurlijke gang van zaken, de flow.   

Je stelt een vraag en opent daarmee een nieuwe ruimte voor jullie twee. De ander zal dat niet afwijzen.

Wu wei in lichaam, je omgang met jezelf en de ander    

Wu wei is geen techniek die je van buitenaf als een trucje kan toepassen. Het is een beweging die je van binnenuit ontwikkelt. Liefde voor jezelf, zonder dat je de bevestiging van de ander nodig hebt is één. Het andere is je de spier van wu wei in je geest en lichaam te oefenen; je gedachtenstoom leiden, je brengt ontspanning in je spieren en je hele houding, je reguleert je ademhaling en je begeleid je eigen emoties.

[1] In de vertaling van Jaap Voight.

[2] Elly Nooijen; Weg in Tao